ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަށް އަންނަމުންދާ ތަރައްގީއާއެކު، ރަށްރަށުގެ ގުދުރަތީ ސިފަ ބަދަލުވެ، ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ބަދަލަކީ ރަށްރަށުގެ މަގުތަކުގައި ތާރު އެޅުމެވެ. ތާރު މަގުތަކުގެ ސަބަބުން ދަތުރުފަތުރަށް ބޮޑެތި ފަސޭހަތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، މިއީ ތިމާވެށީގެ ގޮތުންނާއި ސިއްހީ ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް ސްކޫލްތައް ހިމެނޭ ސަރަހައްދުތަކުގައި ތާރު މަގުތަކުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ގަދަ ހޫނަކީ ދަރިވަރުންނާއި މުދައްރިސުންގެ ސިއްހަތަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.
ތާރު މަގުތަކުން ހޫނުގަދަވަނީ ސައިންސްވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި “އަރބަން ހީޓް އައިލެންޑް” އެފެކްޓްގެ ސަބަބުންނެވެ. ތާރަކީ ކަޅު އަދި އަލި މަޑު އެއްޗަކަށް ވުމުން، އިރުގެ ދޯދިތަކުގެ %85 އާއި %95 އާ ދެމެދުގެ މިންވަރެއް އޭގެ ތެރެއަށް ދަމައިގަނެއެވެ. މިގޮތަށް ރައްކާކުރާ ހޫނު “ލޯންގް-ވޭވް އިންފްރާރެޑް ރޭޑިއޭޝަން” ގެ ގޮތުގައި މުޅި ސަރަހައްދަށް ފެތުރިގެންދެއެވެ. ރާއްޖެ ފަދަ ވައިގެ ތެތްފިނިކަން މަތި ގައުމެއްގައި، މި ހޫނުގެ އިހުސާސް މާ ބޮޑަށް ގަދަވެއެވެ. މިސާލަކަށް ބޭރުގެ ހޫނުމިން 32ދަރަޖަގައި ހުރިނަމަވެސް، ތާރު މަގުން އަރާ ހޫނާއި ތެތްފިނިކަމާ އެކުވުމުން އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް 41 ދަރަޖައިގެ ހޫނުމިން އިހުސާސް ކުރެވިދާނެއެވެ.
މިފަދަ ގަދަ ހޫނުގެ ސަބަބުން އެންމެ ބޮޑު ނޭދެވޭ އަސަރެއް ކުރަނީ ސްކޫލް ކުދިންނަށެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ހަށިގަނޑަކީ ހޫނަށް ވަރަށް ނާޒުކު އެއްޗަކަށް ވުމުން، “ހީޓް ސްޓްރޯކް” ފަދަ ސިއްހީ ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަދަ ހޫނުގެ ސަބަބުން ކުދިން ވަރުބަލިވެ، ކިޔެވުމަށް ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަން ކުޑަވެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ބޭރުތެރޭގައި ގިނަވަގުތު މަސައްކަތްކުރާ ސެކިއުރިޓީ އޮފިސަރުންނާއި ޕީއީ މުދައްރިސުންނަށް ވެސް މީގެ ސަބަބުން ދާއިމީ ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ.
މި މައްސަލައަށް އޮތް އެންމެ ފުރިހަމަ އަދި ގުދުރަތީ ހައްލަކީ ސްކޫލް ސަރަހައްދުތަކުގައި ގަސް އިންދުމެވެ. ގަސްތަކުގެ ސަބަބުން ތާރުމައްޗަށް ސީދާ އެޅޭއިރުގެ ދޯދިތައް ހިޔާކޮށްދީ، މަގުމަތި ފިނިކޮށްދެއެވެ. އަދި ގަސްތަކުން ވައިގެ ތެރެއަށް ދޫކުރާ ފެން އާވީގެ ސަބަބުން މާހައުލަށް އިތުރު ފިނިކަމެއް ގެނެސްދެއެވެ. މިގޮތުން ރާއްޖޭގެ މާހައުލާ ގުޅޭ މިދިލި، ފުނަ، އަދި ހިރުނދު ފަދަ ގަސްތަކަކީ ހިޔާ ލިބުމަށާއި މަގުމަތި ރީތިކުރުމަށް އިންދިދާނެ ރަނގަޅު ގަސްތަކެވެ.
ސްކޫލް ސަރަހައްދުތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަގުބަލު ކަމަށްވާ ދަރިވަރުން ބޮޑުވާ ތަންތަނެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ސަރަހައްދުތަކަކީ ހިތްފަސޭހަ، ފިނި މާހައުލަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި މަގުތަކުގައި ގަސް އިންދުމާއި، ހޫނު ކުޑަކުރެވޭނެ ފަދަ “ކޫލް ޕޭވްމަންޓް” ފަދަ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ތިމާވެށީގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންގެ ސިއްހަތާއި ތައުލީމާ ގުޅިފައިވާ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.
