ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހަކަތައިގެ ދާއިރާއަކީ އޮނިގަނޑު ގޮތުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިވެފައިވާ ދާއިރާއެކެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ 800 ކިލޯމީޓަރަށް ފެތުރިފައިވާ 1،192 ޖަޒީރާ ރަށްތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މި ގައުމަކީ، ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށްޓަކައި އިމްޕޯޓްކުރާ ޑީސަލަށް އިންތިހާއަށް ބަރޯސާވާ ގައުމެކެވެ. މި ބަރޯސާވުމުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންނަށާއި ދައުލަތަށް އިގްތިސާދީ ބޮޑެތި ބުރަތަކެއް އުފުލަންޖެހޭއިރު، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ބަދަލުވުމަށް ހުރަސްއަޅާ ނުރަނގަޅު އާދަތަކެއް ވަނީ އަށަގަނެފައެވެ. މިއީ ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތަކަށް (ސިޑްސް) ދިމާވާ އާންމު މައްސަލައެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކަރަންޓުގެ ހިދުމަތަކީ ރައްޔިތުންނަށާއި ދައުލަތަށްވެސް އެންމެ އަގުބޮޑު އެއް ހިދުމަތެވެ. ކަރަންޓުގެ ހަރަދުތަކުގެ ބޮޑުބައެއް ދައުލަތުން ސަބްސިޑީގެ ގޮތުގައި ހޭދަކުރެއެވެ. 2019 ވަނަ އަހަރު ތެލާއި ކަރަންޓުގެ ސަބްސިޑީއަށް ގާތްގަނޑަކަށް 58-62 މިލިއަން ޑޮލަރު ހޭދަކުރިއިރު، މިއީ ޖީ.ޑީ.ޕީގެ 1 އިންސައްތައެވެ. ނަމަވެސް، 2022 ވަނަ އަހަރު ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގަށް އައި ބަދަލުތަކާއެކު، ސަބްސިޑީގެ ހަރަދު 3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާފައިވެއެވެ. ތެޔޮ އެތެރެކުރުމަށް ކުރާ ހަރަދަކީ އާންމުކޮށް ޖީ.ޑީ.ޕީގެ 10 އިންސައްތައެވެ.
ރާއްޖޭގެ ކަރަންޓު ނިޒާމު ބިނާވެފައިވަނީ ވަކިވަކި ރަށްތަކުގައި ހުންނަ ޑީސަލް ޖަނަރޭޓަރުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ރަށްތައް ދުރުގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އެއް ރަށް އަނެއް ރަށާ ގުޅާލުމަކީ އަމަލީ ގޮތުން ދަތި ކަމެކެވެ. އެވްރެޖްކޮށް ކަރަންޓު ޔުނިޓެއް އުފެއްދުމަށް 0.27 އާއި 0.3 އާއި ދެމެދުގެ ލީޓަރުގެ ޑީސަލް ހޭދަވެއެވެ. ކަރަންޓު އުފެއްދުމުގެ އަގު ރަށުގެ އާބާދީއަށް ބަލައި 0.19 ޑޮލަރާއި 0.70 ޑޮލަރާ ދެމެދުގައި އުޅޭއިރު، ރައްޔިތުން އަތުން ނަގާ އަގަކީ މިއަށްވުރެ މާ ދަށް އަދަދެކެވެ. މި ތަފާތަކީ ދައުލަތުން އުފުލަންޖެހޭ ސަބްސިޑީގެ ބުރައެވެ.
މި މައްސަލައިގެ އަސްލަކީ ރާއްޖޭގެ ޖިއޮގްރަފީއެވެ. ކުދި ރަށްތަކަކަށް ބެހިފައި އޮތުމުގެ ސަބަބުން، ބޯޓުދެލި ނުވަތަ އެލް.އެން.ޖީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ގާއިމުކުރުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ ސަބަބުތަކާއި، މުއައްސަސާތަކުގެ ހިންގުމުގައި ހުރި ނުރަނގަޅު އާދަތަކުގެ ސަބަބުން އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ބަދަލުވުން ލަސްވެއެވެ. ކަރަންޓުދޭ ކުންފުނިތަކަށް ސަބްސިޑީ ލިބޭތީ، ހަކަތަ އިގްތިސާދު ކުރުމަށް ނުވަތަ އައު އީޖާދުތަކަށް އޮންނަ ޝައުގުވެރިކަން ކުޑައެވެ.
އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ، ހާއްސަކޮށް އިރުގެ އަލިން ހަކަތަ އުފެއްދުމަކީ ރާއްޖެއަށް އޮތް އެންމެ ފަހި ހައްލެވެ. އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް (އޭޑީބީ) ގެ ޕޮއިސްޑް ޕްރޮޖެކްޓް ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އިރުގެ އަލިން ހަކަތަ އުފައްދާ ހައިބްރިޑް ނިޒާމުތަކުގެ ސަބަބުން ތެލަށް ކުރާ ހަރަދުން 25-28 އިންސައްތަ ސަލާމަތްކުރެވެއެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި 2020 އާއި 2030 އާ ދެމެދު އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތަ ފުޅާކޮށްފިނަމަ، ސަބްސިޑީގެ ގޮތުގައި ހޭދަކުރާ 340-425 މިލިއަން ޑޮލަރު ސަލާމަތްކުރެވޭނެއެވެ.
ރާއްޖޭގެ ހަކަތައިގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ފަންނީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުއައްސަސާތަކާއި ސިޔާސީ ނިންމުންތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. މި ދާއިރާ އިސްލާހުކުރުމަށްޓަކައި، ސަބްސިޑީގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުމާއި، ގްރިޑްތައް ޒަމާނީ ކުރުމާއި، އަދި އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުން މުހިންމެވެ. މިފަދަ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކާއެކު، ރާއްޖޭގެ ހަކަތައިގެ ނިޒާމަކީ ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި، އަދި އިގްތިސާދީ ގޮތުން ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމަކަށް ހެދިދާނެއެވެ.
