2026 ޖޫން 5 ވީ ހުކުރު ދުވަހަކީ، ދުނިޔޭގެ 150 އަށްވުރެ ގިނަ ޤައުމުތަކުން ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރި ދުވަހެވެ. އެއްބަޔަކަށް އެދުވަހަކީ ދުނިޔެއަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތަކުގެ އަދާހަމަޔާއި ހިސާބު ހޯދާ އެއިން އަރައިގަންނާނޭ މަގު ހޯދާ ދުވަހަކެވެ. މިއަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝިޢާރު ކަމުގައިވާ (Inspired by Nature. For Climate. For Our Future.)—މިއީ ހަމައެކަނި އަޑުއަހާލަން ރީތި ޅެންބައިތަކެއް ނުވަތަ ސިޔާސީ އޮމާން ބަސްތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތިމާވެށީގެ ކާރިސާއިން ސަލާމަތްވެ، އިޢާދަކުރަނިވި ޢަމަލުތަކަކަށް ދިއުމުގެ މަގު ދައްކައިދޭ، ތިން ބަޔަކަށް ބެހިފައިވާ އިސްތިރާޖީއެކެވެ.
މި ހައްސާސީ ވަގުތަކީ ސްޓޮކްހޯމް މަހާސިންތާއިން ތިމާވެށީގެ ދުވަސް އުފެދުނުތާ 53 އަހަރު ވެގެންދާއަހަރެވެ. ޖައްވަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތަކުގެ ނިޝާންތަކަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ހީއެއް ނޫނެވެ. ރެކޯޑް މިންވަރަކަށް ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމާއި، ބޮޑެތި ޖަންގަލީތަކުގައި ރޯވުމާއި، ނުރައްކާތެރި ތޫފާންތަކާއި، ދުނިޔޭގެ ތަޑީގައިވާ ގަޑުފެންވިރުން، މިއަދު މިދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ދުރު މުސްތަޤްބަލެއްގައި ދިމާވާނެ ނުރައްކަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިއަދުގެ ހަޤީޤަތެވެ. މި ޙާލަތުގައި، 2026 ގެ ޝިޢާރުން ތިމާވެށީގެ ޙަރަކާތްތަކަށް އައު ނަޒަރަކުން ވިސްނައިދެއެވެ. އެއީ، އަހަރެމެން ހަލާކުކުރަމުންދާ ޠަބީޢީ މާހައުލީ ނިޒާމުތަކުގެ ތެރޭގައި، އަހަރެމެން ސަލާމަތްވާނެ ގޮތުގެ ބްލޫޕްރިންޓް މިހާރުވެސް އެކުލެވިގެންވާ ކަމެވެ.
2026 ގެ ޝިޢާރުގެ މުހިންމުކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް ފެށިގެން އައި ގޮތުގެ ތާރީޚަށް ބަލާލަންޖެހެއެވެ. 1972 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވުނު ސްޓޮކްހޯމް ކޮންފަރެންސްއަށްފަހު އދ. ގެ ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީން މި ދުވަސް ކަނޑައެޅިއެވެ. އެއީ ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތަކަކީ ސީރިއަސް ސިޔާސީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. ފުރަތަމަ ރަސްމީ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް 1973 ގައި ފާހަގަކުރީ “އޮތީ އެންމެ ބިމެއް” މި ޝިޢާރުގެ ދަށުންނެވެ. އެ މެސެޖަކީ ދުނިޔޭގެ ވަޞީލަތްތައް މަދުކަން ހަނދާންކޮށްދިން މެސެޖެކެވެ. އެކަން އިތުރަށް ވަރުގަދަކޮށްދިނީ ދުނިޔެއަކީ ކާއިނާތުގެ ތެރޭގައިވާ ނާޒުކު ނޫކުލައިގެ ބޯޅައެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކުވައިދިން މަޝްހޫރު “އާތުރައިޒް” ފޮޓޯއިންނެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ފަންސާހަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ޝިޢާރުތަކުން ދައްކައިދެނީ އެއިރެއްގައި ތިމާވެށްޓަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. 1970 އާއި 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ސަމާލުކަން ދެވުނީ އެސިޑް ރެއިން (އެސިޑު ވާރޭ) އާއި އޯޒޯން ފަށަލަ ހަލާކުވުމުގެ މައްސަލަތަކަށެވެ. މިއީ މޮންޓްރިއަލް ޕްރޮޓޮކޯލް ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބަސްވުންތަކުގެ އެހީގައި ޙައްލުކުރެވުނު ކަންކަމެވެ. 1990 އާއި 2000 ގެ އަހަރުތަކުގައި ދިރުންތަކުގެ ނަސްލުތައް ނެތިދިއުމާއި ވިހަ ތަޣައްޔަރުވުންތަކަށް ސަމާލުކަން ފުޅާކުރެވުނެވެ. ފަހަކަށް އައިސް މި ނުރައްކާ ވަނީ އިތުރަށް ބޮޑުވެފައެވެ. އެގޮތުން އދ. ގެ އިކޯސިސްޓަމް އިއާދަކުރުމުގެ ދިހައަހަރާއި، ޕްލާސްޓިކް ތަޣައްޔަރުވުމާ ދެކޮޅަށް ކުރި ހަނގުރާމަ އަދި ބިން ހަލާކުވުން ހިމެނެއެވެ.
މި ތާރީޚީ ދަތުރުން އެނގެނީ، ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަހަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ސިޔާސަތުތައް ބައްޓަންކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތް ކަމެވެ. މިސާލަކަށް، 2018 ވަނަ އަހަރު ޕްލާސްޓިކް ތަޣައްޔަރުވުމަށް ދެވުނު ސަމާލުކަމުގެ ސަބަބުން، ޕްލާސްޓިކާ ދެކޮޅަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބާރުލިބޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާއަކަށް މަގުފަހިވިއެވެ. މި ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ ކެމްޕޭނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސަރުކާރުތަކަށާއި ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކަށް ފިއްތުންތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ސިޔާސީ ބާރެކެވެ.
2026 ގެ ޝިޢާރު މާނަކުރުން
“ޠަބީޢަތުގެ އިލްހާމުން“
މި ފުރަތަމަ ބައިން ދޭހަކޮށްދެނީ، ހަމައެކަނި ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރެވޭނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރި ވިސްނުން ބަދަލުކުރަން ޖެހިއްޖެ ކަމެވެ. ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ވިސްނުން ހުރީ ޖިއޯއިންޖިނިއަރިން ނުވަތަ ކާބަން ކެޕްޗާ (ޖައްވުން ކާބަން މަދުކުރުން) ފަދަ އިންސާނީ އީޖާދުތަކުން މައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް 2026 ގެ ޝިޢާރުން ބާރުއަޅަނީ “ބަޔޯމިމިކްރީ” (މާހައުލީ ނިޒާމުތައް ކޮޕީކުރުން) އަދި މާހައުލީނިޒާމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ހައްލުތަކަށެވެ. ޠަބީޢަތަކީ ހަމައެކަނި ޙައްލުކުރަންޖެހޭ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ އަހަރެމެން ފިލާވަޅުނަގަންވީ ދަރުހެއްކަމެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ފަލްސަފާއެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސައިންސުން ސާބިތުވާ ކަމެކެވެ. ޠަބީޢަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޙައްލުތައް މިސާލަކަށް ރަށްތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކަނޑޫފާތައް އިޢާދަކުރުން، ފެންލިބޭ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ގަސް އިންދުން، ނުވަތަ ކާބަން ރައްކާކުރުމަށް ޗަސްބިންތައް ހިމާޔަތްކުރުން، މިއީ މިހާރު މޫސުމީ އެންމެ ޚަރަދު ކުޑަ އިސްތިރާޖީ އުކުޅުތަކުގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވިފައިވާ ކަންކަމެވެ. “ނޭޗަރ ވޯޓަރ” (2026) މަޖައްލާގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ސާފުފެން ލިބޭ ސަރަޙައްދުތަކާ ކައިރީގައިވާ ހަލާކުވެފައިވާ ބިންތައް އިޢާދަކުރުމުން އަހަރަކު 3.41 ގިގަޓަނުގެ ކާބަންޑައިއޮކްސައިޑް ޖައްވުން މަދުކުރެވިދާނެއެވެ. މިއީ ދުނިޔެއަށް އިންސާނުން ދޫކުރާ ގޭހުގެ ބޮޑު ބައެކެވެ. މި ހޯދުމަކީ ޢަމަލީ ގޮތުން ސާބިތުވެފައިވާ ކަމެކެވެ. ކޮންކްރީޓް ފާރުތަކަށްވުރެ ކަނޑޫފާތަކާއި ޗަސްބިންތަކުން ފެންބޮޑުވުން މާ ރަނގަޅަށް ކޮންޓްރޯލްކޮށްދެއެވެ.
ޝިޢާރުގެ ދެވަނަ ބައިން ސަމާލުކަމަށް އަންނަނީ ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ޚާއްޞަ މައްސަލައަށެވެ. 2026ވަނަ އަހަރުގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަހުގެ މައިގަނޑު ފޯކަސް ހުރީ މޫސުމީ ފިޔަވަޅުތަކަށެވެ. މި ފޯކަސްގެ ބޭނުމަކީ ކުރިން ތިމާވެށީގެ ޙަރަކާތްތަކަށް އަމާޒުވި ފާޑުކިޔުންތަކަށް ޙައްލެއް ހޯދުމެވެ. އެއީ މީގެކުރިން ބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދެވުނީ ނަތީޖާއަށް ކަމަށްވެފައި، އަސްލު މައްސަލަ ކަމަށްވާ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ސަމާލުކަން ކުޑަވުމެވެ.
މި ނުރައްކާ ހުރި މިންވަރު ހިސާބުތަކުން ފެނެއެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެލްނީނިއޯ ސައިކަލްގެ ސަބަބުން ހޫނު ރާޅުތައް (ވޭވު) ވަރުގަދަވެ، ވިއްސާރަ ދުވަސްވަރަށް ބަދަލުއައިސް، ދެކުނު އޭޝިއާއާއި ސާހިލް (އެފުރިކާ) ސަރަޙައްދު ވަނީ ހަނަފަސްކަމާއި ކުރިމަތިވެފައެވެ. މޫސުމާ ބެހޭ މި ބައިން ބާރުއަޅަނީ ގުދުރަތީ ގޮތުންް ކާބަން މަދުކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. އެއީ އިރުގެ ހަކަތައާއި ވައިގެ ހަކަތަ ބޭނުންކުރުން އިތުރުކުރުމާއި، ގައުމުތަކުގެ ހޫނުމިން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޑިޒައިންތައް ބަދަލުކުރުމާއި، އަދި ދަނޑުވެރިކަން އިޢާދަކުރަނިވި ގޮތްތަކަށް ބަދަލުކުރުމެވެ.
ފަހު ބައިން ވިސްނައިދެނީ ތިމާވެށީގެ މަސައްކަތަކީ ޤުރުބާނީއެއްގެ ގޮތުގައި ދެކުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކުރެވޭ ވުނައެއްގެ ގޮތުގައި ދެކުމަށެވެ. ތިމާވެށީގެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް އެއްޗެހި ދޫކޮށްލުން ނުވަތަ ގެއްލުންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެވޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް 2026 ގެ ޝިޢާރުން އެކަން ބަދަލުކޮށްދެނީ ޖީލުތަކުގެ މެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ އަހަރެމެންނަށް ލިބޭނެ ފައިދާއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މޫސުމީ ވިލުންތެރިކަމަކީ އިޤްޠިޞާދީ ހަމަޖެހުމަށާއި، ޢާންމު ޞިއްޙަތަށާއި، އަދި ސަލާމަތަށް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
މުސްތަޤްބަލަށް އަމާޒުކުރާ މި ބައިން ކުރު މުއްދަތުގެ ފައިދާއަށް ވިސްނާ ވިސްނުން ކުށްވެރިކުރެއެވެ. މިއީ ޕެރިސް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޤައުމުތަކުގެ އެންޑީސީ (ނެސަނަލީ ޑެޓަމައިންޑް ކޮންޓުރިބިއުސަން) އަދާހަމަކުރާއިރު، ހަމައެކަނި 2030 ގެ ލަނޑުދަނޑިތަކަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، މި ޤަރުނުގެ މެދުތެރޭގައި ދިރިއުޅޭނެ އަދި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ލިބޭނެ ތިމާވެއްޓާ މެދު ވިސްނުމަށް ސަރުކާރުތަކަށް ގޮވާލާ ގޮވާލުމެކެވެ.
މި އުންމީދީ ޝިޢާރުގެ ފަހަތުގައިވަނީ ހިތާމަވެރި ޙަޤީޤަތްތަކެކެވެ. 2026 އާ ހަމައަށް ސައިންސްވެރިންގެ ހޯދުންތަކުން ދައްކަނީ ނުރައްކާ ބޮޑުވަމުންދާ ކަމެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެވްރެޖް ފިނިހޫނުމިން ދަނީ މަތިވަމުންނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ހޫނު މޫސުމުގައި އިންޑިއާގެ ބައެއް ރަށްތަކުގެ ހޫނުމިން 50 ޑިގުރީއާ ހަމައަށް މަތިވެ، މަސައްކަތްތެރިކަމަށާއި ޢާންމު ޞިއްޙަތަށް ވަނީ ނުރައްކާވެފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކަށް ހޫނުވުމާއި ހަނަފަސްވުން ކުރިމަތިވެ، ދަނޑުވެރިކަން ދަނީ ހަލާކުވަމުންނެވެ.
ސާފުފެން ލިބޭ ގުދުރަތީ ނިޒާމުތައް ވަނީ ހަލާކުވުމުގެ މަގުމަތީގައެވެ. 1900 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މިހާތަނަށް ދުނިޔޭގެ ޗަސްބިންތަކުގެ 70 ޕަސެންޓު ވަނީ ނެތިގޮސްފައެވެ. 1,000 ކިލޯމީޓރަށްވުރެ ދިގު ކޯރުތަކުގެ ތެރެއިން މިނިވަންކަމާއެކު ދެމޭނީ ހަމައެކަނި %37 ކޯރެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ގުދުރަތީ ރީތިކަން ގެއްލުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އޭގެ ބޭނުން ކެނޑުމެވެ. ޗަސްބިންތަކަކީ ކާބަން ރައްކާކޮށް، ތަޣައްޔަރުތައް ސާފުކޮށް، ފެންބޮޑުވުން ހުއްޓުވައިދޭ ތަންތަނެވެ.
ދުނިޔެއަށް ބޭރުކުރާ ވިހަ ގޭހުގެ މިންވަރު މަދުކުރި ނަމަވެސް، ދުނިޔެއަށް އެކަށީގެންވާ ރައްކާތެރިކަމެއް ނުހޯދެއެވެ. ތިމާވެށި ހަލާކުވުމުގައި އެންމެ ޒިންމާ ކުޑަ ތަރައްޤީވަމުންދާ ޤައުމުތަކަށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުން ބޮޑެވެ. މިއަހަރުގެ ތިމާވެށިގެ ޝިޢާރުގައި ޠަބީޢަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޙައްލުތަކަށް ބާރުއަޅަނީ މި ސަބަބަށްޓަކައެވެ. މިއީ ކޮންކްރީޓް ބިނާތަކަށްވުރެ ޚަރަދު ކުޑަ ގޮތްތަކެކެވެ.
މިއަހަރުގެ ޝިޢާރުގެ އެންމެ ބޮޑު ގޮށްޖެހުމަކީ ވާހަކަތުކަށް ޢަމަލީ ސިފަ ގެނެވޭނެތޯ ބެލުމެވެ. ތާރީޚުން ކަންބޮޑުވުންތަކާއި އުންމީދުތައްވެސް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.
ކަންބޮޑުވުމަކީ ވައުދުތަކާއި ޢަމަލާ ދެމެދުގައިވާ ބޮޑު ފަރަޤެވެ. ގިނަ ޤައުމުތަކުގެ މޫސުމީ ހައްލުތަކުގެ ވާހަކަ އޮންނަނީ ހަމައެކަނި ލިޔުމެއްގައެވެ. ބަޖެޓާއި ޢަމަލީ ބާރެއް ނޯވެއެވެ. ނަމަވެސް އުންމީދަކީ އައު ފަންނީ އީޖާދުތައް އަވަސްވަމުންދިއުމެވެ. މިސާލަކަށް، ޔޫރަޕްގެ އިއްތިޙާދުގެ “ނަޓާލީ” މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން “ޑިޖިޓަލް ޓްވިންސް” (އިކޯސިސްޓަމްގެ ވަޗުއަލް ކޮޕީތައް) އުފައްދައި، ޢަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތް ފެށުމުގެ ކުރިން އޭގެ ނަތީޖާ ދެނެގަނެއެވެ.
މި ޝިޢާރުގެ އެންމެ ފުން މާނައަކީ ކުރިން ވިސްނަމުންދިޔަ ބައު ގޮތްތަކަށް ގޮތްތައް ދޫކޮށްލުމެވެ. ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި މަސައްކަތް ކުރެވުނީ މައްސަލައެއް ދިމާވުމުން އެއަށް އިޖާބަދޭ އުޞޫލުންނެވެ. އެއީ މައްސަލަ ދެނެގަނެ، ހޭލުންތެރިކަން އުފައްދައި، މުޢާހަދާއެއް ހަދައި، ޙައްލު ކުރުމެވެ. މި ގޮތް އޯޒޯން ފަށަލައިގެ މައްސަލައިގައި ކާމިޔާބުވި ނަމަވެސް، މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް މިއީ މާ ލަސް ގޮތެކެވެ.
“އިންސްޕަޔަޑު ބައި ނޭޗަރ، ފޯ ކުލައިމެޓު، ފޯ އަވަ ފިއުޗަރ” މިއިން ދަސްކޮށްދެނީ ގުދުރަތީ ނިޒާމަކީ ހަމައެކަނި އެއިން އެއްޗެހި ނަގާނެ ވަޞީލަތެއް ނޫން ކަމެވެ. އެއީ ނަމޫނާއެކެވެ. ޖަންގައްޔަކީ ހަމައެކަނި ކާބަން އޮފްސެޓެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފެން ސާފުކޮށްދޭ، ފިނިހޫނުމިން ދަމަހައްޓައިދޭ، ދިރުންތަކުގެ މާޙައުލެކެވެ.
މިއަހަރުގެ ތިމާވެށީގެ ދުވަސް ބައްދަލުކުރިއިރު، ދުނިޔެ މިދަނީ ހޫނުވެ، ފެންބޮޑުވަމުންނެވެ. މިއީ މާޔޫސްވާންވީ ވަގުތެއް ނޫނެވެ. މިއަހަރުގެ ޝިޢާރުން ބާރުއަޅަނީ މުސްތަޤްބަލަކީ ކުރިން ނިންމާފައިވާ ގޮތެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ އަހަރެމެން މިއަދުގެ ސަރުކާރުތަކާއި، ކުންފުނިތަކާއި، ޤާނޫނު ހަދާ މަޖިލިސްތަކާއި، އަދި ވޯޓުލާ ފޮށިތަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާ ކަމެވެ.
މީގެ ކާމިޔާބީ މިނެވޭނީ ލިޔާ ބަޔާންތަކުންނެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިޢާދަކުރެވޭ ޗަސްބިންތަކުންނާއި، ގަސްއިންދާ މާޙައުލުތަކުންނާއި، އަދި ވިލުންތެރި މުޖުތަމަޢުތަކުންނެވެ. މި ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ފާހަގަކުރާ ދުވަހެކެވެ. ނަމަވެސް މިއިން ފަށާ މަސައްކަތްތަކަކީ އިންޤިލާބަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.
